Şanzıman Nedir? Araçlarda Şanzımanın Görevi ve Çalışma Prensibi

Şanzıman sözcüğü Fransızca kökenli olup aslı boite de changement de vitesse'tir (okunuşu: buat dö şanjman dö vites). Fransızcadaki kelime anlamı "hız değiştirme kutusu"dur. Dilimize sadece "şanjman" sözcüğü alınmış ve "şanzıman" şeklinde değişikliğe uğrayarak Türkçeleşmiştir.

Şanzıman Nedir ve Ne İşe Yarar?

Şanzıman (Vites Kutusu) aracın hareket edebilmesi için araca gereken torku sağlar, dönme gücünü iletirken gücü direk olarak tekerleklere iletmez. Aracın geri vitese takıldığında aracın geri gitmesini, hızın sabit tutulmasını, araç hareket etmiyorken çalışmaya devam etmesini ve yüksek hızlara çıkıldığında yakıttan tasarruf etmeyi de sağlar. Araç hareket halinde değilken aracın çalışmaya devam etmesini de sağlayan şanzıman (vites kutusu) motorun her çalıştırılmasında motorda meydana gelen sürtünmelerin önüne geçerek motoru korumaktadır.

Debriyajlı araçlarda vites geçişleri elle yapılırken, tork konvektörlü araçlarda otomatik olarak gerçekleştirilmektedir.

Şanzıman otomobillerin yanı sıra motosikletlerde de bulunmaktadır. Otomobillerde debriyaj ayakla, vites elle kontrol edilirken motosikletlerde bunun tam tersi olarak debriyaj elle vites ayakla kontrol edilmektedir.

Şanzımanlar ikiye ayrılır:

1- Manuel (Düz vites, manuel vites) (Debriyajlı sistemler)

2- Otomatik (Tork konvertörlü)

Motorlu aracı sürerken motor devri istenmeyen yüksek ya da alçak seviyelere ulaşabilir. Yüksek devir gereksiz fazla yakıt, alçak devir istop etme tehlikesi demektir. Şanzıman motorun işlevini daha ferah, tehlikesiz, ve ekonomik yerine getirebilmesi için gereklidir. Motoru zorlamadan tekerleklerin devir hızının kademeli olarak yükseltilmesi ya da alçaltılması işleminde şanzıman sürücünün işini kolaylaştırır ve genellikle vites kolu ile ulaşılıp idare edilir.

Düz vites kutusunda motor yüksek devir yaparken bir üst vitese, motor devri fazla düştüğünde bir alt vitese değiştirip motoru ferahlatma işlemi üç aşamalı yapılır:

Önce debriyaj yardımıyla (genellikle debriyaj pedalına basarak) motor gücünün tekerleklerle bağlantısı kesilir
Şanzıman içindeki dişlilere motor gücü yüklenmezken vites kolu ile istenen oranda dişliler araya sokulur
- motor devrini düşürebilmek, sonra gaz vererek daha da hızlanabilmek için daha yüksek oranda dişliler, yani bir üst vites,
- motor devrini arttırabilmek, sonra fren yaparak motor stop etmeden daha da yavaşlayabilmek için daha alçak oranda dişliler, yani bir alt vites,
- durulacaksa, durulduğunda motorun stop etmemesi için, arada dişli ya da doğrudan bağlantı olmayan duruma getirilir (N), yani vites boşa alınır,
- geri gidilecekse motor gücünü ters yöne çevirten dişliler, yani geri vitese (R) geçilir,
Üçüncü en son aşamada gene debriyaj yardımıyla motor gücünün tekerleklerle, son seçilen vitesle tekrar bağlantısı, debriyajdan ayak yavaşça çekilerek yani debriyaj balatası önce hafif, sonra kuvvetli sürtünme, sonra da tutunma durumuna geçirilerek, şoksuz, vurgusuz, sarsıntısız bir şekilde sağlanır.

AdBlue Nedir ve Ne İşe Yarar? buradan ulaşabilirsiniz.